Φθινοπωρινή ισημερία

Φθινοπωρινή ισημερία

Małgorzata Borsukiewicz

Κομβική στιγμή του χρόνου η φθινοπωρινή ισημερία και οι αρχαίοι λαοί την πλαισίωσαν με μύθους και τελετουργικά. Οι μεταβολές ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι μεταμόρφωναν τη φύση αλλά και επηρέαζαν την επιβίωσή τους.

Η φύση διδάσκει ότι κάθε τέλος κρύβει και μια νέα αρχή. Ο σπόρος που θα θαφτεί στη γη θα δώσει νέο καρπό: όπως και στη ζωή. Ένας κύκλος κλείνει κι ένας άλλος ανοίγει. Κι όπως λέει η λέξη, το φθινόπωρο φθίνουν οι οπώρες, δηλαδή λιγοστεύουν τα φρούτα, οπότε πρέπει να φροντίσουμε την επιβίωσή μας. Γι’ αυτό το είπαμε και «Μετόπωρον» δηλαδή εποχή μετά την οπώρα, μετά το φρούτο. Το είπαμε όμως και «χειμόπωρο», «χυνόπωρο», «μοθόπωρο» (στα ποντιακά) αλλά και «ψιμόπωρο» και «στενοκαίρι».

Αρχαία μνημεία ευθυγραμμισμένα με την ανατολή του ήλιου τα οποία λειτουργούσαν και ως ηλιακά ημερολόγια είχαν κομβικό ρόλο στη φθινοπωρινή ισημερία· εντυπωσιάζουν σήμερα με την αρχιτεκτονική και μαθηματική τους ακρίβεια.

Στην αρχαία Ελλάδα η φθινοπωρινή ισημερία συνέπιπτε με τον μήνα Βοηδρομιώνα. Οι Ορφικοί απέδιδαν τιμές στον Ήφαιστο, θεό της φωτιάς που είναι πολύτιμη τους μήνες του χειμώνα.

Στη φθινοπωρινή ισημερία την ώρα που η μητέρα Γη δεχόταν στους κόλπους της τους καρπούς που θα γονιμοποιούσε τελούνταν και τα Ελευσίνια Μυστήρια. Ο μύθος της αρπαγής της Περσεφόνης σηματοδότησε τη φθινοπωρινή ισημερία γιατί συμβόλισε τον κύκλο της ζωής αλλά και την περιπέτεια της ψυχής· οι αλλαγές που μας μεταμορφώνουν είναι επώδυνες. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι οι πύλες από τις οποίες ο Άδης οδήγησε την Περσεφόνη στον Κάτω Κόσμο, βρίσκονταν στα έγκατα του ιερού της Ελευσίνας.

Η Δήμητρα συμβόλιζε τη γόνιμη γη. Είναι η αθάνατη πηγή της ζωής, θεά ειρηνική που όμως αν δεν έχει τον έλεγχο οργίζεται τόσο που και οι Θεοί τη φοβούνται. Όταν ο Άδης έκλεψε την κόρη της η Δήμητρα οργίστηκε και η γη μαράθηκε.

Μυστικότητα κάλυπτε τις τελετές των Ελευσινίων. Η λέξη μυστικό σχετίζεται με τα μυστήρια. Ο Μύστης έχει μυηθεί σε θρησκευτικές τελετές. Η λέξη έχει απώτερη ρίζα το αρχαίο ρήμα μύω, που σημαίνει κλείνω μάτια και χείλη, άρα δεν αποκαλύπτω τα απόρρητα.

Τα μυστήρια γεννήθηκαν όταν ο άνθρωπος συνέλαβε έναν υπερβατικό κόσμο πέρα από τις αισθητές δυνατότητές του. Σε όλα πρωταγωνιστεί η Μητέρα-Γη. Ιναννά για τους Σουμέριους, Ιστάρ για τους Βαβυλώνιους, Αστάρτη στη Συρία, Ανάθ στη Φοινίκη, Ίσιδα στην Αίγυπτο, Κυβέλη στη Μικρά Ασία, και Γαία, Ρέα ή Δήμητρα στους αρχαίους Έλληνες.

Οι άλλοι λαοί

Η φθινοπωρινή ισημερία είναι εθνική γιορτή για τους Ιάπωνες, που αποδίδουν τιμές στους νεκρούς τους. Ονομάζουν την περίοδο γύρω από την φθινοπωρινή αλλά και την εαρινή ισημερία higan: όπως λένε «και η ζέστη και το κρύο τελειώνουν με το higan ». Η λέξη higan σημαίνει την «άλλη όχθη του ποταμού του θανάτου». Στη μία όχθη οι ζωντανοί και στην άλλη το βασίλειο των νεκρών. Οι Ιάπωνες επισκέπτονται τους οικογενειακούς τάφους και προσεύχονται για την ανάπαυση των ψυχών των προγόνων τους.

Και οι Κέλτες συνέδεσαν την φθινοπωρινή ισημερία με τους νεκρούς. Πίστευαν ότι συμβολίζει την νίκη του θεού του Σκότους Tanista, απέναντι στον δίδυμό του θεό του φωτός, τον Lugh. Η “Γιορτή των Νεκρών”, τελείται και σήμερα σε Σκωτία και Ιρλανδία: συμβολίζει την ένωση των κόσμων Ζωντανών και Νεκρών. Ανάβουν δαυλούς, θυσιάζουν αγελάδα και στη συνέχεια ρίχνουν στην πυρά τα οστά της.

Για τους Σλάβους, πρωταγωνιστής του φθινοπώρου ήταν ο Perun, θεός του κεραυνού και της αστραπής και εξουσιαστής του κόσμου των ζωντανών. Οι Σκανδιναβοί στη φθινοπωρινή ισημερία διοργάνωναν μάχες με άλογα, τα ιερά ζώα του Freyr του θεού του Φωτός και της γονιμότητας. Παρόμοιες και οι γιορτές των λαών της Βαλτικής. Στη Γερμανία ο Σεπτέμβριος θεωρείται Άγιος Μήνας κατά τον οποίο τιμούν τη γη με χορούς και τραγούδια. Σ’ αυτές τις γιορτές έχει τις ρίζες του και το διάσημο Oktoberfest. Και οι Ισλανδοί απέδιδαν τιμές στη Γη στην φθινοπωρινή ισημερία.

Οι χριστιανοί δαιμονοποίησαν τις παγανιστικές γιορτές των Σαξόνων γιατί το παγανιστικό στοιχείο έπρεπε να εξαλειφθεί ωστόσο αιώνες μετά δεν το κατάφεραν ολότελα…

Η ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ με προσεγμένες εκδόσεις ιχνηλατεί τις εποχές και φέρνει σε επαφή τα παιδιά με την αλλαγή των εποχών…

«Έλα να μάθουμε για το Φθινόπωρο» της Ρεβέκκας Κατσαντώνη

Περισσότερα για το βιβλίο ΕΔΩ

https://ellinoekdotiki.gr/gr/ekdoseis/i/ela-na-mathoume-gia-to-fthinopwro