Παγκόσμια Ημέρα Μουσείων

Υπήρχαν μουσεία στην αρχαιότητα;

Πού φυλάσσονταν οι θησαυροί πριν λειτουργήσουν μουσεία; Στην αρχαία Ρώμη φυλάσσονταν σε ναούς. Στον Μεσαίωνα οι συλλογές εμπλουτίστηκαν με εκκλησιαστικά χειρόγραφα που φυλάσσονταν σε μοναστήρια, μακριά όμως από τα μάτια των… κοινών θνητών. Βασιλιάδες και ευγενείς απέκτησαν πρόσβαση την περίοδο της Ιταλικής Αναγέννησης- όταν άνθισαν Τέχνες και Επιστήμες - αλλά μόνον αυτοί.

Στα τέλη του 16ου αιώνα έγιναν της μόδας οι «αίθουσες των αξιοπερίεργων», με ασυνήθιστα αντικείμενα· τότε άνοιξαν σταδιακά βασιλικές και εκκλησιαστικές συλλογές στο ευρύ κοινό. Τα πρώτα δημόσια μουσεία ιδρύθηκαν μόλις τον 18ο  αιώνα, πρώτα του Λούβρου στο Παρίσι και μετά το Βρετανικό στο Λονδίνο. Έναν αιώνα αργότερα, ανέλαβαν τον ρόλο να διαμορφώνουν την  εθνική συνείδηση και να φυλάσσουν  την πολιτισμική κληρονομιά. Την περίοδο που ο  Νεοκλασικισμός ήταν στο φόρτε του, κτίσθηκαν μουσεία σε Γαλλία και Γερμανία με βάση την αρχαιοελληνική αρχιτεκτονική, γεννώντας δέος και θαυμασμό.

Υπέροχο υπαίθριο μουσείο ο ελλαδικός χώρος, γι’ αυτό οι Ευρωπαίοι περιηγητές τον συμπεριέλαβαν από τον 17ο αιώνα στα επιμορφωτικά tour τους στην Ανατολική Μεσόγειο· θαύμασαν αλλά και σύλησαν τις αρχαιότητες.

Πρώτος ο Κοραής μίλησε το 1807 για την ανάγκη να συγκεντρωθούν και να εκτεθούν τα έργα των αρχαίων Ελλήνων, προκειμένου να καταδείξουν την ιστορική γραμμή της συνέχειας του ελληνικού έθνους.  Το μουσείο επιτέλεσε ύψιστο εθνικό σκοπό στη νεοσύστατη Ελλάδα, σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη, όπου τα πρώτα μουσεία έστησαν εύποροι ιδιώτες για λόγους προβολής.

Το 1825 η Προσωρινή Διοίκηση της Ελλάδας, διέταξε δημογέροντες, επιτρόπους και δασκάλους, να συλλέξουν τις αρχαιότητες της περιοχής τους. Αρχικά φυλάσσονταν σε εκκλησίες, σχολεία,  δημόσια  και ιδιωτικά κτίρια· οι χώροι συχνά ήταν ακατάλληλοι, χωρίς υποδομές. Έτσι, πολλές αρχαιότητες έπεσαν στα χέρια επιτήδειων και αρχαιοκάπηλων.

Οι περιπέτειες της Ακρόπολης

Από Γιάκομπ φον Φάλκε - http://el.travelogues.gr/collection.php?view=415, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=48245699

Ως τον 17ο αιώνα, Ευρωπαίοι περιηγητές κατέγραψαν στα σκίτσα τους τα μνημεία της Αθήνας και εικόνες μαρτυρούν ότι ήταν ανέπαφα. Όταν όμως τα Προπύλαια, έγιναν έδρα του Τούρκου φρούραρχου, ένα τμήμα τους μετατράπηκε σε πυριτιδαποθήκη η οποία ανατινάχθηκε από κεραυνό.  Λίγο αργότερα, οι Οθωμανοί αποσυναρμολόγησαν τον ναό της Αθηνάς Νίκης και με το υλικό ενίσχυσαν την οχύρωση της Ακρόπολης.

Ζοφερή χρονιά για την Ακρόπολη ήταν το 1687· βόμβα των Ενετών διασκόρπισε αρχιτεκτονικά μέλη του ναού γύρω από τον βράχο της Ακρόπολης·  πολλοί ξένοι επισκέπτες ψάχνοντας στα χαλάσματα πήραν αρχαία θραύσματα ως… αναμνηστικά. Η λεηλασία συνεχίστηκε  τον 19ο αιώνα, όταν ο Λόρδος Elgin αφαίρεσε αρχιτεκτονικά γλυπτά από τη ζωφόρο, τις μετόπες και τα αετώματα του Παρθενώνα.

Με την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους άρχισαν συζητήσεις για την κατασκευή ενός μουσείου στον Βράχο της Ακρόπολης· θεμελιώθηκε νοτιοανατολικά του Παρθενώνα  στις 30 Δεκεμβρίου 1865 και ολοκληρώθηκε το 1874 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Παναγή Κάλκου.

Υπήρξαν περιοχές του ελλαδικού χώρου στις οποίες ιδρύθηκαν μουσεία πριν απελευθερωθούν· σε  Κέρκυρα  (Ιονικόν Μουσείον), Σάμο  (Κεντρικό Αρχαιολογικό Μουσείο στο Βαθύ) και στο Ηράκλειο της Κρήτης. Μουσεία χτίστηκαν και σε Σπάρτη, Ολυμπία, Ελευσίνα, Αίγινα, Σύρο και Επίδαυρο.

Τον 19ο αι. οι συλλογές των Ελληνικών μουσείων κάλυπταν αποκλειστικά την αρχαιότητα-  από τα προϊστορικά έως και τα υστερορωμαϊκά χρόνια-  με έμφαση στην κλασική περίοδο.  Από τα τέλη του 19ου αιώνα, η βυζαντινή, υστεροβυζαντινή και νεότερη περίοδος αναγνωρίστηκαν ως συνδετικοί κρίκοι της σύγχρονης Ελλάδας με την αρχαιότητα, οπότε ιδρύθηκαν το Βυζαντινό Μουσείο (1914), το Λαογραφικό Μουσείο (1918), το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο και το Μουσείο Μπενάκη (1930).  

Μετά το ‘ 50 ιδρύθηκαν πολλά λαογραφικά, ναυτικά και ιδιωτικά μουσεία. Από το 1980 μπήκαν  στο παιχνίδι ιδιώτες, τοπικοί πολιτιστικοί φορείς και εταιρείες. Τη θέση των μουσείων ενίσχυσε η ανάδειξη του τουρισμού σε «βαριά βιομηχανία» που αναζητεί για τους «πελάτες» της νέες εμπειρίες. 

Ο πίνακας. «The Tribuna of the Uffizi» (1777) του Johan Zoffany. Απεικονίζει το βορειοανατολικό τμήμα της αίθουσας Tribuna στην Ουφίτζι της Φλωρεντίας. Ωστόσο, καλλιτεχνική αδεία, ο Γερμανός ζωγράφος φιλοτέχνησε έργα που δεν εκτίθενται στη συγκεκριμένη αίθουσα. Τα πρόσωπα του πίνακα είναι υπαρκτά· γνώστες τέχνης, διπλωμάτες και προσωπικότητες που επισκέφθηκαν την Φλωρεντία. 

Τα σύγχρονα μουσεία είναι πολυδιάστατοι οργανισμοί που συλλέγουν και εκθέτουν έργα Τέχνης· εκπαιδεύουν και παράλληλα ψυχαγωγούν  τους επισκέπτες. Μουσεία Αφής, Design, Κινηματογράφου, Παιδικής Τέχνης, Φυσικής Ιστορίας, Επιστημών και Τεχνολογίας κ.α τα οποία διευκολύνουν τον επισκέπτη με εξελιγμένα οπτικοακουστικά μέσα και διαδραστικά συστήματα μετάδοσης γνώσης.

Τα μουσεία και... εμείς!

Η ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ συμβάλει στην εξοικείωση των παιδιών με τα μουσεία με τη σειρά «Ευτύχης, ο ρεπόρτερ των μουσείων» με την υπογραφή της Μαίρης Βογιατζή σε εικονογράφηση Ράνιας Ηλιάδου.

Ευτύχης, ο ρεπόρτερ των μουσείων - Συνέντευξη με έναν Κούρο. Βιβλίο 1. 

Ο 12χρονος Ευτύχης είναι ρεπόρτερ για την εφημερίδα του σχολείου του με ειδίκευση στις συνεντεύξεις... αγαλμάτων και άλλων εκθεμάτων μουσείων. Στην πρώτη του συνέντευξη συναντά τον πελώριο Κούρο της Σάμου!

Ευτύχης, ο ρεπόρτερ των μουσείων – Συνέντευξη με τα κυκλαδικά ειδώλια. Βιβλίο 2

Ο Ευτύχης για το δεύτερο τεύχος της εφημερίδας του σχολείου του αναλαμβάνει να πάρει συνέντευξη από μια παρέα που γνώρισε στις διακοπές του στη Νάξο, μια παρέα... από κυκλαδικά ειδώλια.

Θα καταφέρει ο δαιμόνιος ρεπόρτερ να αποκαλύψει τα μυστικά που κρύβουν αυτά τα μυστηριώδη αγαλματάκια εδώ και χιλιάδες χρόνια; 

Πάτησε επάνω στις εικόνες για να μάθεις περισσότερα, αλλά και για να ξεφυλλίσεις τα βιβλία!