Παππούς και γιαγιά μας δίνουν ρίζες και φτερά

Παππούς και γιαγιά μας δίνουν ρίζες και φτερά

Παγκόσμια Ημέρα της Τρίτης Ηλικίας η πρώτη μέρα του Οκτώβρη. Δείκτης πολιτισμού μίας κοινωνίας είναι και η στάση της απέναντι στην τρίτη ηλικία.

Στην Αρχαία Ελλάδα ο σεβασμός προς τους γέροντες ήταν υπέρτατη αξία. Στα Ομηρικά Έπη, ο σοφός Νέστωρας, ο γηραιότερος από τους Έλληνες ηγεμόνες στην Τροία συμβολίζει τη σύνεση, τη στρατηγική σκέψη και τη διπλωματία. Στη Σπάρτη η Γερουσία ήταν ανώτερο πολιτικό σώμα με καθήκοντα βουλευτικά και δικαστικά. Στην αρχαία Αθήνα, τα παιδιά είχαν την υποχρέωση να φροντίζουν τους γονείς τους («γηροβοσκείν» το σχετικό ρήμα). Αν δεν το έκαναν η Πολιτεία τους αφαιρούσε τα πολιτικά τους δικαιώματα, κάτι που ισοδυναμούσε με ατιμία. Ο Ιπποκράτης μελέτησε την πορεία του γήρατος όπως σήμερα η γεροντολογία, ειδικός κλάδος της ιατρικής.

Στην Οθωμανοκρατία η λέξη «γέροντας» ισοδυναμούσε με τη λέξη «σεβάσμιος»: γι’ αυτό και αποκαλούμε γέροντες τους κληρικούς. Το «συναφικό δικαστήριο» των Σαρακατσάνων ήταν ένα συμβούλιο γερόντων που ασκούσε δικαστική εξουσία. Τα «συναφικά δικαστήρια» παρέμειναν σε ισχύ σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη έως το 1950. Στην Κρήτη, ο ρόλος του «πρωτόγερου» δηλ. του πλέον ηλικιωμένου γέροντα στα χωριά των Σφακίων ήταν καταλυτικός στην επίλυση διαφορών που προέκυπταν σε βεντέτες, ζωοκλοπές αλλά και σε θέματα της καθημερινότητας. Γέροντες κυβερνούσαν την αυτόνομη κοινότητα των Σφακιανών: η γνωστή γερουσία.

«Δεν μπορείς να αποφύγεις να μεγαλώνεις, αλλά δεν είσαι υποχρεωμένος να γερνάς» έχει πει ο Αμερικανός κωμικός Τζορτζ Μπερνς. Το έκανε πράξη ανεβαίνοντας στη σκηνή μέχρι τα εκατό του. Το διατύπωσε έξοχα και ο Νομπελίστας Τόμας Στερνς Έλιοτ: «Δεν πιστεύω ότι γερνάει κανείς. Νομίζω πως αυτό που συμβαίνει είναι ότι νωρίς στη ζωή, σε μια ορισμένη ηλικία μένει κάποιος ακίνητος και βαλτώνει».

Η Τρίτη Ηλικία στην Τέχνη

Από τον Αλέξη Ζορμπά του Καζαντζάκη που ξεχειλίζει από πάθος για ζωή, έρωτα και ελευθερία μέχρι τον αδάμαστο Σαντιάγκο του Έρνεστ Χέμινγουεϊ στο έργο του «Ο Γέρος και η Θάλασσα» που αρνείται να ηττηθεί από τα γηρατειά, η λογοτεχνία βρίθει ηρώων που διανύουν την τρίτη ηλικία ενώ παράλληλα ιχνηλατεί τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όπως η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση.

Η απεικόνιση της τρίτης ηλικίας στην Τέχνη αντανακλά τις κοινωνικές, φιλοσοφικές και θρησκευτικές αντιλήψεις κάθε εποχής. Στην Κλασική Ελλάδα κυριαρχεί η λατρεία του νεαρού σώματος και οι ηλικιωμένοι εμφανίζονται κυρίως ως σοφοί φιλόσοφοι, μάντεις ή παιδαγωγοί, εκπροσωπώντας τη γνώση και τη σύνεση. Κατά την Ελληνιστική Περίοδο πρώτη φορά έργα αποτυπώνουν τα σημάδια του γήρατος χωρίς ωραιοποίηση. Στα ρωμαϊκά πορτρέτα οι ρυτίδες πολιτικών και στρατιωτικών θεωρούνται σύμβολα σοβαρότητας, εμπειρίας και προσφοράς στη Δημοκρατία. Την περίοδο του Μεσαίωνα κυριαρχούν βιβλικές φιγούρες και τονίζεται το εφήμερο της επίγειας ζωής. Ο 17ος αι. δηλαδή η περίοδος του Μπαρόκ είναι ο «χρυσός αιώνας» για την απεικόνιση της τρίτης ηλικίας, με κορυφαίο ζωγράφο του είδους τον Ρέμπραντ. Από τα πορτρέτα του πηγάζει μια βαθιά, εσωτερική, σχεδόν ιερή αξιοπρέπεια.

Τα γηρατειά είναι ένα στάδιο της ζωής· δεν είναι πρόβλημα προσωπικό, ψυχολογικό, οικογενειακό ή κοινωνικό. Χάρη στην επιστήμη κερδίζουμε πλέον τρεις μήνες ζωής τον χρόνο, με στόχο τα 150 χρόνια.

Οι ηλικιωμένοι αποτελούν διαχρονικά συνεκτικό παράγοντα της ελληνικής κοινωνίας. Στηρίζουν ενεργά την οικογένεια· φροντίζουν τα εγγόνια και συμβάλουν οικονομικά αλλά κυρίως συναισθηματικά. Όμως, και η ελληνική οικογένεια όπως δείχνουν έρευνες, δύσκολα αποχωρίζεται τα ηλικιωμένα μέλη της, παρόλες τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει. Όχι ότι δεν υπάρχουν και θλιβερές εξαιρέσεις.

Τη μοναδική σχέση που αναπτύσσουν τα παιδιά με τον παππού και τη γιαγιά τιμά η ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ με σειρά προσεγμένων εκδόσεων.

Μια εβδομάδα με τη γιαγιά και τον παππού

https://ellinoekdotiki.gr/gr/ekdoseis/i/mia-evdomada-me-ti-giagia-kai-ton-pappou