Οι συνταγές αφηγούνται την ιστορία μας

Οι συνταγές αφηγούνται την ιστορία μας

Το φαγητό αποτελεί σύνθετη γλώσσα επικοινωνίας, φορέα παράδοσης και πεδίο έκφρασης ταυτότητας. Συνταγές και γαστρονομικές συνήθειες, αφηγούνται την ιστορία μιας κοινωνίας: εκφράζουν τις αξίες, τις θρησκευτικές αντιλήψεις αλλά και τις κοινωνικές ιεραρχίες της. Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής η 16η Οκτωβρίου.

Στοχαστές, φιλόσοφοι και κοινωνιολόγοι έχουν αναλύσει τη σχέση του ανθρώπου με το φαγητό, αναδεικνύοντας την πολιτισμική του διάσταση.

Ο Γάλλος γαστρονόμος Ζαν Αντέλμ Μπριγιά-Σάβαρέν (1755–1826) έγραψε την περίφημη φράση: «Πες μου τι τρως, να σου πω ποιος είσαι»: οι διατροφικές μας προτιμήσεις σκιαγραφούν την προσωπικότητά μας και όσα τη διαμόρφωσαν.

Ο Γάλλος ανθρωπολόγος Κλοντ Λεβί-Στρος (1908–2009) χαρακτηρίζει τη μετάβαση από το ωμό στο μαγειρεμένο φαγητό ως τη θεμελιώδη πράξη με την οποία ο άνθρωπος διαφοροποιήθηκε από το ζωικό βασίλειο: για τον Στρος το μαγείρεμα είναι η πρώτη μορφή πολιτισμού.

Ο Γερμανός φιλόσοφος Λούντβιχ Φόιερμπαχ εξετάζοντας τη σχέση τροφής και θρησκευτικών τελετών (π.χ. η Θεία κοινωνία) σημειώνει ότι οι άνθρωποι πλάθουν τους θεούς κατ' εικόνα και ομοίωση της δικής τους υλικής υπόστασης.

Η διατροφή αποκαλύπτει και τις ταξικές δομές μιας κοινωνίας. Ιστορικά, η πρόσβαση σε συγκεκριμένα αγαθά (π.χ κρέας, ζάχαρη ή μπαχαρικά) αποτελούσε προνόμιο της άρχουσας τάξης ενώ οι φτωχότερες τάξεις βασίζονταν σε αμυλούχες τροφές. Και σήμερα το πιάτο ενός ανθρώπου προδίδει την οικονομική και κοινωνική του θέση. Οι εύπορες κοινωνικές ομάδες στρέφονται στη βιολογική διατροφή ενώ τα χαμηλότερα οικονομικά στρώματα συχνά καταναλώνουν υπερεπεξεργασμένα και χαμηλότερης ποιότητας τρόφιμα.

Η φιλοξενία και το φίλεμα

Στην ελληνική κουλτούρα, η λέξη-κλειδί στην κατανάλωση τροφής είναι η συντροφικότητα: εύγλωττη η προέλευσή της από τα «συν» και «τροφή». Η κοινωνία μας είναι «τραπεζοκεντρική»: γύρω από ένα στρωμένο τραπέζι παίρνονται σημαντικές αποφάσεις, λύνονται παρεξηγήσεις, σφραγίζονται φιλίες και η ομάδα μοιράζεται τη χαρά και τη λύπη.

Στο σπίτι ή στην ταβέρνα, οι μεζέδες μπαίνουν στη μέση για όλους, επιλογή που καταργεί τις αποστάσεις και ενώνει τους συνδαιτυμόνες, μετατρέποντας το γεύμα σε μια συλλογική ιεροτελεστία, σε αντίθεση με τον δυτικό ατομικισμό του «προσωπικού πιάτου».

Η αξία της φιλοξενίας περιλαμβάνει την προσφορά τροφής στον ξένο ή στον επισκέπτη. Το «φίλεμα» δηλαδή το κέρασμα γλυκού του κουταλιού, καφέ ή ενός μεζέ αποτελεί άγραφο κοινωνικό κώδικα. Η αφθονία του φαγητού στο ελληνικό τραπέζι παραδοσιακά δεν είχε στόχο την επίδειξη πλούτου αλλά ήταν έκφραση γενναιοδωρίας και τιμής του προσκεκλημένου.

Ελαιόλαδο, ψωμί, κρασί, χόρτα, όσπρια και μυρωδικά φέρουν για τον Έλληνα πνευματικό και ιστορικό βάρος. Η τροφή πρωταγωνιστεί σε γιορτές και περιόδους νηστείας· στην ελληνική παράδοση καθαγιάζεται και αποκτά συμβολικό χαρακτήρα (κόλλυβα, αντίδωρο, βασιλόπιτα).

Οι Έλληνες κουβαλούν στις συνταγές τους την ιστορία τους. Η μικρασιάτικη κουζίνα με τα μπαχαρικά της, οι επιρροές της Ενετοκρατίας στα Επτάνησα και οι παραδόσεις των νομάδων κτηνοτρόφων είναι αποτυπωμένες σε συνταγές και πιάτα· κάθε μπουκιά και μια υπενθύμιση καταγωγής.

Στον 21ο αιώνα, η σχέση του Έλληνα με την τροφή δοκιμάζεται από τους γρήγορους ρυθμούς της αστικής ζωής. Το έτοιμο φαγητό και οι δυτικές διατροφικές συνήθειες κερδίζουν έδαφος ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν πυρήνες αντίστασης. Οι λαϊκές αγορές, τα παραδοσιακά προϊόντα αλλά και η στροφή των νέων σεφ στην «επανεφεύρεση» της ελληνικής παραδοσιακής κουζίνας αποδεικνύουν ότι το φαγητό παραμένει δυναμικό και εξελισσόμενο κομμάτι της ταυτότητάς μας.

Η ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ με προσεγμένους τίτλους για παιδιά και ενήλικες αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο της σωστής διατροφής αλλά και τον γευστικό πλούτο της Ελλάδας.

Ο καταξιωμένος σεφ Ανδρέας Λαγός με δύο βιβλία του ιχνηλατεί το σύγχρονο πρόσωπο της ελληνικής κουζίνας αναδεικνύοντας τις γεύσεις που την καθιστούν μοναδική.

81 ΠΙΑΤΑ ΜΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ

https://ellinoekdotiki.gr/gr/ekdoseis/i/81-piata-me-ellinika-proionta

A TASTE OF GREECE

https://ellinoekdotiki.gr/gr/ekdoseis/i/a-taste-of-greece

Και για παιδιά…

Η μύηση των παιδιών στη σωστή διατροφή είναι το πολυτιμότερο εφόδιο: διαμορφώνει συνειδητοποιημένους ενήλικες που θα σέβονται και θα φροντίζουν το σώμα και την υγεία τους.

Η παρέλαση των φρούτων